Ontspannen is een kunst!

Ontspanning klinkt eenvoudig, maar voor veel mensen met stressklachten is het allesbehalve vanzelfsprekend. Misschien neem je wel rustmomenten, maar voelt je lichaam toch onrustig. Of je probeert te ontspannen, maar merkt dat je hoofd blijft doorgaan. In deze blog staan we stil bij de vraag: wat is ontspanning eigenlijk? En hoe werkt ontspanning in het zenuwstelsel?

En goed nieuws: ontspannen zijn kan je leren. Als je begrijpt hoe je hoofd en lijf werken en wat ze nodig hebben kan je opzoek gaan naar datgene waar jij echt van ontspant.

Wat is ontspanning precies?

Ontspanning is niet simpelweg niets doen. Ontspanning betekent dat je zenuwstelsel schakelt van actie naar herstel. Het lichaam krijgt het signaal dat het veilig is en dat het niet alert hoeft te zijn. Bij echte ontspanning:

• daalt je spierspanning
• vertraagt je ademhaling
• zakt je hartslag
• is je aandacht kalm en meer in het hier en nu

Dit herstelmechanisme is essentieel om stress te kunnen verwerken.

Ontspannen en je zenuwstelsel

Ons autonome zenuwstelsel bestaat grofweg uit twee delen:

• Het sympathische zenuwstelsel – actief bij actie, focus en stress
• Het parasympathische zenuwstelsel – actief bij rust, herstel en ontspanning

Bij stress is het sympathische systeem dominant. Dat is op zich niet verkeerd, zolang het parasympathische systeem daarna weer de ruimte krijgt. Ontspanning is dus het moment waarop het lichaam weer mag ontladen.

Wanneer stress langdurig aanhoudt, blijft het lichaam als het ware ‘aan’ staan. Ontspannen voelt dan niet vanzelfsprekend meer, soms zelfs onveilig. Dit verklaart waarom rustmomenten niet altijd ontspanning opleveren. Vervolgens blijf je maar doorgaan omdat rust toch geen rust geeft. Maar je wordt vanbinnen wel steeds onrustiger en vermoeider…

Waarom ontspannen soms niet lukt

Veel mensen zeggen: “Ik doe al rustiger aan, maar ik ontspan niet.” Dat is begrijpelijk.

Ontspanning lukt minder goed wanneer:

• je zenuwstelsel overbelast is
• je ademhaling oppervlakkig of gespannen is
• je het lichaam alert blijft op prikkels
• ontspanning wordt gezien als iets wat ‘moet’

Ontspanning vraagt geen controle, maar veiligheid en oefenen.

Passief ontspannen: rust zonder activatie

Passieve ontspanning is ontspanning waarbij je weinig fysieke of mentale activiteit hebt. Bijvoorbeeld:

• liggen of slapen
• tv kijken
• op de bank zitten
• scrollen op je telefoon

Passieve ontspanning kan prettig zijn, maar heeft een valkuil: het zenuwstelsel schakelt niet altijd automatisch terug naar herstel. Zeker bij stress of overspanning kan het lichaam hierbij gespannen blijven.

Actief ontspannen: herstellen in beweging

Actieve ontspanning helpt het zenuwstelsel om bewust te schakelen naar rust, terwijl je iets doet.

Voorbeelden:

• rustige ademhalingsoefeningen
• wandelen in een kalm tempo
• zachte beweging (zoals rekken of yoga)
• aandachtsoefeningen

Bij actieve ontspanning wordt het parasympathische zenuwstelsel doelgericht gestimuleerd. Dit helpt het lichaam opnieuw te leren ontspannen.

Welke vorm van ontspanning past bij jou?

Niet iedereen ontspant op dezelfde manier. De juiste vorm hangt af van:

• de mate van stress of overspanning
• hoe gevoelig je bent voor prikkels
• hoe je ademhaling en lichaamsspanning zijn

Voor veel mensen met langdurige stress werkt een combinatie van actief en passief ontspannen het best.

Ontspannen kan je leren!

Ontspannen is geen karaktereigenschap. Het is een vaardigheid. En vaardigheden kun je leren door de juiste tools te krijgen, gecoacht te worden, te herhalen en te ervaren wat er wel of niet werkt. Oh ja en ook even wat geduld 🙂

In onze aanpak om dit te leren gaan we uit van het 10 domeinenmodel. Dan kan je spanning en ontspanning dus vanuit 10 invalshoeken bekijken en gunstig beïnvloeden.